Tofino

14. Flabbergasted

Telkens wanneer iemand ons -onafhankelijk van elkaar - vroeg hoe de reis was geweest, maakte zich een gelukzalig gevoel van ons meester. We keken dan dromerig uit onze ogen en slaakten een voldane zucht. Vlak voordat de vragensteller een tweede vraag wilde stellen, kwam ons antwoord: 'we hebben een walvis gezien!'

Op vijf september bevonden we ons op een sjofel bootje met harde houten banken en hier en daar een scheur in het venster. De 'skipper' heette Tom John sr. En hij had zo'n typisch ingedeukt Indianengezicht. TJ's conversatie beperkte zich tot het hoogst noodzakelijke ('be back at one … please'), maar dat kwam omdat hij misschien wat verlegen was. Aan boord was verder een Frans-Canadees gezin van drie personen, dat zich super low-profile opstelde.

Toen we terugkeerden van het regenwoud en de hot springs rolde er tot onze verbazing een volzin uit TJ's mond. 'I got a tip from another boat that they saw a gray whale here nearby.' Vervolgens kon hij de extase met kilo's tegelijk uit onze ogen scheppen en startte hij de motor.

TJ liet er geen gras over groeien en beukte zijn bootje op volle snelheid tegen de golven. Het voelde alsof je op een onverharde weg reed zonder schokbrekers. Onverwacht stopte hij de boot. TJ's blik speurde de zee af. 'Did you see that?' Gespannen volgden wij zijn haviksogen en schudden ons hoofd.

We kregen gezelschap van een luxueuze boot. Zo'n twintig mensen in Gaastra-jekkies en Ralph Lauren-polo's stonden op het dek en staarden in dezelfde richting.

Alsof hij door de bliksem werd getroffen startte TJ de motor, gooide het roer om en scheurde naar iets dat wij niet zagen.Ik zag hem,' kirde Mony en meteen stopte ze het fototoestel in mijn hand. 'Jij kunt beter de foto's maken dan ik,' voegde ze er overtuigend aan toe.

Net als Leo DiCaprio, maar mét camera en zonder Kate Winslett wachtte ik op het uiterste puntje van de boeg op wat ging komen.

Toen ik hem voor het eerst zag was hij te ver weg om onder de indruk te raken. TJ scheurde op volle kracht naar de plek, maar de walvis dook onder. Dit herhaalde zich vier keer; in de verte werd walvis gespot, walvis dook onder. Wanneer we dachten dat hij in de buurt was, zette TJ de motor uit en begon het wachten.

Ik stond op het punt om kramp in beide kuiten te krijgen en - nog belangrijker - in mijn gekromde wijsvinger die net niet het knopje indrukte. Mijn keel en neus zaten dicht vanwege een lichte verkoudheid. Toen het Franse stel afdroop naar het overdekte gedeelte kwam de oceaanreus op nog geen tien meter van de boot boven.

Ik vergat te slikken en drukte af. Het tempo van mijn wijsvinger lag een factor tien hoger dan dat van de camera. Ik keek naar die grote, intelligent uitziende ogen en het voelde alsof ze terug staarden. Verbeeldde ik het me of keek deze walvis mij op een bijna menselijke manier melancholiek aan?

Een neusgat vulde zich met de zilte lucht, waarschijnlijk door de opwinding. Even werd het zwart voor mijn ogen, want een onwaarschijnlijke putlucht drong tot diep in mijn neusgat door. De grijze walvis zwom langzaam de boot voorbij en het volgende moment dook hij onder. Ik was nog net op tijd om zijn staart voor de eeuwigheid vast te leggen.

Tien minuten later zagen we op de kleine display het resultaat van onze ontmoeting. We waren 'flabbergasted'. 's Avonds keken we er nog een keer, en nog een keer, tot de accu leeg was.

Vanuit de walvis

Stel je zit in de kroeg. Het is er druk en je kunt de rook snijden, maar de gezelligheid overheerst. Wel lastig overigens dat je jezelf de hele tijd maar net verstaanbaar kunt maken. Plotseling zet de vrouw tegenover je het op een schreeuwen. Een ijselijk hoge kreet die door merg en been gaat.

Je wilt weg, maar het lukt niet; het is gewoon te druk. Een tweede vrouw schreeuwt nu vlak achter je oor. Je staart in je glas en ziet een ijsblokje openscheuren. In de scheur ontstaat een mond die het vervolgens ook op een schreeuwen zet. Het lijkt alsof je midden in een nachtmerrie bent beland.

Je smijt het glas weg, baant je een weg door de menigte en uiteindelijk sta je buiten. Het is er heerlijk rustig, maar je schrikt als je op een -weliswaar veilig - afstandje een groepje mensen ziet staan. In hun afritsbroeken kijken ze je nieuwsgierig aan en je ziet hoe ze een camera uit hun rugzak halen en daarna een foto van je maken.

Het is je zesde zintuig dat je doet omdraaien. Achter je staat de schreeuwende vrouw. Ze staart je stoïcijns aan en als in slowmotion zie je hoe haar mond open gaat. Je bereidt je voor op het ergste …

Dit verhaal is gebaseerd op ware feiten. Wanneer je de kroeg vervangt door de oceaan en de schreeuwende vrouwen door marinesonar ben je er.

Walvissen, dolfijnen en orca's krijgen door extreme geluidsoverlast van sonar bloedingen in hun organen, stikstofbellen in hun aderen en (tijdelijke) doofheid. Die doofheid leidt automatisch tot de dood, aangezien ze voor hun voedsel afhankelijk zijn van geluid. Vanaf een diepte van zo'n dertig meter heerst de duisternis in de zeeën.

Geluid wordt in water beter geleid dan in de lucht. Sterker, geluid kan enorme afstanden overbruggen via de spronglaag. Deze laag zit op een diepte van zo'n 600 tot 1200 meter en vormt een geluidskanaal dat zelfs oceanen kan overbruggen.

Geluid kan ook bevroren worden. De opwarming van de oceanen betekent ook dat bevroren geluiden letterlijk ontdooien en vanuit de peilloze diepte omhoog komen. Het schreeuwende ijsblokje in de kroeg bestaat dus echt.

De ruimteverkenners die de NASA stuurt naar ver afgelegen planeten bevatten altijd geluidsdragers. Daarop staat niet alleen een symfonie van Beethoven of het Amerikaanse volkslied, maar ook een walvisstem. Zelfs de NASA is het erover eens dat de stem van een walvis verfijnder is dan die van de mens. En niet alleen de stem.

De hersenen van een walvis zijn groter dan die van de mens. Onderzoek heeft aangetoond dat walvissen ook minstens zo sociaal voelend zijn als hun grootste jager. Binnen een groep walvissen zijn vaak tien generaties en elke generatie draagt zijn kennis over aan de volgende. Zou het dan niet mogelijk zijn dat de hersenen van een walvis een hoeveelheid informatie bevatten die te vergelijken is met alle via Google beschikbare websites?

Is een walvis dan niet een genie? Heb je ooit een boek gelezen van een walvis, of ze een toespraak zien houden? Nee, 'maar de walvis is een genie omdat hij niets doet om dat te bewijzen' (Herman Melville - Moby Dick, 1851).

Hoe jammer is het dat het respect voor walvissen en andere zeezoogdieren zo'n roerige geschiedenis heeft (?) gekend. In 1937 waren en nog maar 250 grijze walvissen, nu gelukkig weer zo'n 20.000. Voorbeeld: een jachtgezelschap onder leiding van Onassis slachtte in 1954 zo'n tweehonderd babywalvissen af, bij wijze van weddenschap.

Vandaag de dag is er niet alleen sonarapparatuur die de zeezoogdieren doofheid brengt. Ook de grote windmolens in zee produceren dezelfde geluidsvervuiling.

Mony en ik hebben ook vuile handen, want zaten wij niet in een boot die samen met een andere de walvis vond met hulp van sonarappratuur en vervolgens hem een half uur opjaagde? Zijn wij als ecotoeristen nu een vloek of een zegen voor de walvis? Het zit er ergens tussenin. Een oorlogsfotograaf die een kind ziet sterven dient zo bekeken een hoger doel.

Maar er zijn meer verslagleggende ecotoeristen dan oorlogsfotografen (thank God!).

Al met al heb ik hoogstens een beetje spijt van het 'opjagen'; zonder de ontmoeting met de grijze walvis konden we immers niet zo onder de indruk raken van het fenomeen dat walvis heet.

Wat ik tot slot wel spijtig vond, is dat ik deze informatie nog niet kende op het moment suprème. Terwijl ik dit intik, neem ik mezelf voor minstens nog een keer oogcontact te maken met een walvis. Misschien zelfs onder water....

Naar deel 15

Terug naar intro westelijk Canada