Sicilie

Brokstukken in Agrigento

Nee, de Romeinse legionnair Gaius Nochus, kende geen ‘rules of engagement toen hij in oorlogstijd oog in oog stond met de grootste geleerde van zijn tijd, Archimedes.

We schrijven 212 voor Christus en de Romeinen zijn bezig met de verovering van Syracuse. Archimedes zit aan zijn schrijftafel, een zogenaamde abacus, een laag tafeltje bedekt met een gladgestreken laagje zand. In dit zand tekent hij zijn wiskundige figuren. Op dat moment komt Nochus en hij stapt dreigende op de geleerde af.

Archimedes kijkt op. "Noli turbare circulos meos," snauwt hij. ‘Verstoor mijn cirkels niet.’ Nochus verliest zijn zelfbeheersing en steekt de oude man dood. Ach, beschikte de soldaat maar over ‘rules of engagement’ en de geleerde had misschien nog legendarische uitvindingen kunnen doen zoals het buskruit, penicilline of de V2-raket.

De Rules of Engagement heten in Nederlands landmachtjargon de “regels voor de toepassing en gebruik van geweld met militaire middelen, vastgesteld voor een specifieke operatie.” Dat bekt niet lekker en bovendien zijn deze instructies te complex om acuut in een oorlogssituatie toe te passen.

Aan goede bedoelingen ontbreekt het niet. De Rules of Engagement zijn het resultaat van de afweging van een drietal verschillende belangen: politieke, militair-operationele en juridische. In theorie heeft geen van deze drie het overwicht. Ze richten zich in de eerste plaats op de hogere militaire commandanten die moeten beslissen over de inzet van de eenheden en wapensystemen.

Zoals eerder gemeld zijn deze voor de gewone soldaat vaak te omvangrijk en abstract om ze in de praktijk toe te kunnen passen. Daarom worden op nationaal niveau de Rules of Engagement voor een operatie ‘vertaald’ in instructies voor de individuele militair: de Instructiekaart Geweldgebruik (de ‘soldierscard’). Uitgifte van de kaart heeft echter alleen zin als de militair ook voldoende uitleg heeft gehad over de geldende regels en in het gebruik is getraind. Vraag maar aan Erik O.

Soms heb je geen soldierscard nodig en heeft de vluchtende geleerde al een politieke, militair-juridische afweging gemaakt. Wernher von Braun, uitvinder van de V2-raket was zo uitgekookt om in de laatste oorlogsmaanden rustig te onderhandelen met de geallieerden. Het noodlot van de wereldvreemde Archimedes zou hem bespaard blijven.

Het onvermijdelijke oor in Syracuse

Zijn geleerden waren bang voor de Russen. Door de Fransen zouden ze als slaven worden behandeld en de Britten hadden niet genoeg geld voor een raketprogramma. En toen bleven alleen de Amerikanen over.
Nadat Von Braun zich met behulp van zijn broer Magnus (omdat hij beter Engels sprak, mocht Magnus de onderhandelingen voor de overgave voeren) had overgegeven aan de Amerikanen, werden hij en zijn overgebleven team van ingenieurs in het geheim naar Amerika gebracht, samen met heel wat materiaal waaronder driehonderd treinwagons met raketonderdelen en bouwtekeningen. Google maar eens met operation Overcast.

Het Piazza del Piazza del Duomo van Ortygia in Syracuse behoort volgens een enquête onder reislustigen tot één van de vijftig mooiste pleinen van Europa. Toen wij er op een terrasje verpozen, was het nog één grote bouwput. Vandaar dat de zoetwaterbron van Syrace ons meer intrigeerde. Hij ligt op nog geen vier meter van de zee en is het resultaat van de kruising van twee ondergrondse rivieren.

De Grieken ‘ontdekten’ de vijver en noemden hem Fonte Aretusa. Ze bedachten een romantische legende erom heen, over een nimf en een jager. Zou de vijver duizend jaar later zijn ontdekt, dan was het een Godswonder geweest en was de eerste hemelse verschijning een kwestie van tijd.

Het bezoek aan de Romeinse villa, Piazza Armerina, brak de snikhete dag. De villa is pas in 1930 ontdekt en staat bekend om zijn talloze vloermozaïeken. Jammer dat die jongens toen nog geen perspectief kenden. Het laagje zand op de mozaïeken zorgt voor dof uitziende kleuren, zeker als je het vergelijkt met de wellicht opgepimpte ansichtkaarten.

Hier en daar zagen we witte vellen op stukken mozaïek liggen. Het papier was doordrenkt met een biologisch goedje dat de schimmel tussen de vele tegeltjes (soms dertig in één vierkante centimeter) verwijdert.

Dan was er nog het erotische tafereel van de villa. In het mozaïek toont een dame haar mooie billenpartij. Onduidelijk is het geslacht van de persoon die ze liefkoost, zodat Dan Brown er wellicht een Da Vinci-code-achtig boek voor boven de achttien aan kan wijden.

In de tempelvallei van Agrigento was het heet, bloedheet. Niet alleen de tempels maakten grote indruk. Ook de achthonderdjarige olijfboom en de zeven meterhoge bloem van de bloeiende agave vonden we indrukwekkend. Tempel nummer drie van Zeus c.q. Jupiter was vroeger gigantisch groot: 66 meter breed, 130 meter lang en 25 meter hoog.

In tegenstelling tot de andere twee is van de tempel van Zeus weinig over. Hij was niet op de natuurlijke vestingmuur gebouwd, hetgeen de redding was voor de tempels van Hercules/Heracles en Juno/Hera. Beide stonden overigens in de steigers. Ze werden echter niet gerestaureerd, in de zin van hersteld in de oude glorie, maar opgeknapt. Het gaat om een opknapbeurt. Smog en aantasting van het zeezout werd voorzichtig verwijderd.

Tempel van Concordia

Tot slot nog een relaxte anekdote, waarvan ik me nog steeds afvraag of hij wel of niet op zichzelf staat. Op weg naar het hotel zagen we hoe een schaapskudde traag een landweggetje overstak. De herder had het zekere voor het onzekere genomen en beschikte maar liefst over twee honden die loom en relaxt de kudde begeleidden. Het bleken Golden Retrievers te zijn.