3. Laat het gaan (1)

Het was de eerste audit van Jorg Frenzen voor zijn nieuwe werkgever, tabaksfabrikant Philip Morris. Zijn eindrapport was keurig op tijd af en voldeed aan alle eisen die zijn vakgebied met zich meebracht. Hij keek naar zijn peinzende manager, Dogget. Deze bladerde nog een keer enkele bladzijdes terug en las een passage hardop voor.
         “Cijfers over het marktaandeel van de sigaretten van Philip Morris in Zwitserland, Joegoslavië, Bulgarije en Roemenië zijn niet volledig in overeenstemming met de omzet in deze landen. Een voorbeeld: via tussenstation Zwitserland transporteert Philip Morris per jaar zo’n achthonderd miljoen pakjes Marlboro naar Joegoslavië. Marktonderzoek meldt daarentegen een marktaandeel van 2,3%. Op basis van de verkoopcijfers zou iedere Joegoslaaf boven de vijftien dagelijks 172 sigaretten opsteken.”

Dus je zegt dat de afdeling Marktonderzoek ons verkeerde cijfers geeft?”
         “Ja en nee, meneer.”
         “Man, je moet de politiek in gaan.
         “Marktonderzoek houdt geen rekening met smokkel.”
        Dogget keek hem aan alsof hij water zag branden.
        “Joegoslavië heeft één van de laagste accijnstarieven van Europa, meneer. Het is voor ons bedrijf zonder meer lucratief om daar een goede omzet te maken, maar-
        “Maar wat?”
        “In hoeverre is het verantwoord om zoveel te transporteren naar een land waarvan je mag veronderstellen dat het minstens tweederde doorsmokkelt naar Italië. In Italië ligt de accijns bijna twee keer zo…"

“Je moet echt de politiek in gaan, Frenzen. Ik run hier een auditteam en geen politieke partij. Je opdracht was om de afdeling marktonderzoek door te lichten. Punt.”
        “Maar de integriteitscode van Philip Morris stelt nadrukkelijk-
        “Frenzen, read my lips. Punt. Uit. Einde bericht.”
        “Maar meneer, een audit moet ook het ethisch besef toetsen. U moet toch ook toegeven dat integriteit een toetsingscriterium is?”
        “Je hebt tot morgen om het rapport aan te passen. Heb ik mezelf duidelijk gemaakt?”
         Frenzen probeerde zo uitdrukkingsloos mogelijk in de ogen van zijn baas te kijken.  “Oké, meneer Dogget.”
         Er verscheen een brede grijns op Doggets gezicht.”Jezus man, je kijkt alsof het einde van de wereld nadert. Relativeer, Frenzen. Er gaan echt geen doden vallen als je je conclusies hier en daar wat bijstelt. Of denk je er anders over? Hoe dan ook, laat het gaan, Frenzen. De wereld verbeter je thuis maar.”

Ergens vond Jorg het wel ironisch. Zijn huwelijksreis bracht hem en zijn kersverse Italiaanse bruid naar Zuid-Italië. Vlakbij Napels zag hij op de eerste dag hoe straatverkopers bij de tolpoortjes goedkope sigaretten aan de man brachten. Laat het gaan, zei hij tegen zichzelf.
 

Het jongste en kleinste broertje van de maffia heet de Sacra Corona Unita en was amper tien jaar oud. Ze ontstond toen maffiosi van de Cosa Nostra en de Camorra op zoek waren naar nieuwe havens en kusten waar hun smokkelroutes ongestoord door en langs konden lopen. Ze kwamen uit de havensteden Bari en Brindisi, in het verre Apulië aan de Tyrrheense Zee. Hier lag ruim duizend kilometer kust die nauwelijks werd gecontroleerd.

Vanaf 1989 begon het aantal moorden in het tot dan rustige Apulië ineens sterk te stijgen. Bari kreeg in korte tijd de hoogste jeugdmisdadigheid van Italië en Brindisi kreeg de bijnaam Malboro City. Tienduizenden mensen in dit deel van Puglia waren direct of indirect betrokken bij de sigarettensmokkel.

5 mei 1995 was verder de dag dat Jorg Frenzen officieel Italiaans staatsburger is.

Oorlog in Kosovo, het land aan de andere kant van de Tyrheense zee. Oorlogsschepen in de Tyrheense zee zorgden ervoor dat de sigarettensmokkel een flinke deuk opliep. De dip duurde niet lang want smokkelen via Cyprus blijkt uitkomst te bieden.

Ondanks de volle maan zagen Alberto De Falco en Antonio Sottile die avond weinig. Samen met twee collega-douaniers zaten ze gevieren in een Fiat Punto en reden over een smokkelweggetje. Dichte wolken zorgden voor onverwachte duisternis. Die avond kwam de omwenteling, maar dat zou later pas de geschiedenis bepalen. Niet dat het Alberto of Antonio iets zou uitmaken want ze waren praktisch op slag dood. De Range Rover met gedoofde lichten en versterkte bumpers ramde het Fiatje. De twee douaniers op de achterbank overleefde de aanslag ternauwernood.

            Nee, de zaak kwam niet in de doofpot en ook de daders bleven niet lang op vrije voeten. Giuseppe Contestabile en Adolfo Bungaro werden vrij snel gearresteerd. Het waren ‘soldaten’ van de plaatselijke capo Bruno Rillo. Ook hij werd opgepakt en samen met zijn twee soldaten veroordeeld voor sigarettensmokkel. Beide maffioso  zijn tot op de dag van vandaag niet voor de aanslag veroordeeld.

            De begrafenis voor de douaniers van de Guardia di Finanza trok weinig publieke belangstelling. De EU trok aan de bel en de Italiaanse regering zette het leger in om de smokkelaars een halt toe te roepen. Niet veel later trok echter een woedende menigte naar het stadshuis. Meer dan vijfduizend burgers uit één van de volkwijken eiste dat de burgemeester maatregelen zou nemen. Hun levensonderhoud werd ernstig bedreigd en bovenop hun lijst stond dat het leger moest vertrekken. Vijfduizend stemmen moet je niet verwaarlozen, dacht de man en hij besloot te rekken. Heelt tijd immers niet alle wonden?

Buste van Alberto De Falco

Adriano (79) en Bettina Bonifacio (77) geloofden hun oren niet. De rechter ging akkoord met de eis van de officier van justitie. Het bejaarde echtpaar werd een week voor kerstmis veroordeeld tot zeven jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor hun aandeel in het smokkelen van sigaretten. De rechtszaal moest ontruimd worden en Adriano vroeg om een pilletje onder zijn tong.

            Waarom uitgerekend zij, vroeg Adriano terwijl hij machteloos naar de strakblauwe lucht keek. Oké, hij hielp met de transport en opslag en was daarmee schuldig. Hij gebruikte het geld alleen maar om betere medicijnen voor zijn vrouw en hem te kopen. “We doen allemaal mee. Willen ze ons dan allemaal achter de tralies hebben?”

            Adriano en Bettina werden als afschrikwekkend voorbeeld gebruikt. De ministeries van Justitie en Financiën hadden hun krachten gebundeld na de zoveelste waarschuwing van de EU en besloten over te gaan tot zero tolerance. Natuurlijk was het bejaarde stel niet de spin in het web. En ergens was het inderdaad onmenselijk om een bejaard stel met diabetes, reuma en hartklachten de rest van hun leven op te sluiten.

Bejaarde verkoopster van illegale sigaretten in Napels
www.pbase.com/antorug

Het persbericht was kort en bondig: “de Europese commissie heeft vrijdag een schikking van 1,25 miljard dollar getroffen met Philip Morris over de handel in gesmokkelde sigaretten. Met de schikking komt een einde aan een jarenlange juridische strijd tussen de EU en de Amerikaanse sigarettenfabrikant.”

De opbrengst van de met Philip Morris gesloten schikking, die over een periode van twaalf jaar zal worden betaald, komt ten goede aan de EU en de landen die de zaak tegen Philip Morris aanhangig hebben gemaakt, waaronder Nederland.

Op internet circuleren interessante dossiers van de Guardia di Finanza, de EU en enkele kritische opiniebladen waarin haarfijn wordt uiteengezet wie de kopstukken van de Sacra Corona Unita zijn en hoe ze te werk gaan. De ‘bad guys’ zijn bekend en velen van hen lopen nog vrij rond.

‘Good guys’ zijn er natuurlijk ook. Het spreekt voor zich dat ze liever in de luwte opereren en de publiciteit schuwen. Eén van hen heeft in de loop van de jaren een buikje gekweekt en ziet in de spiegel een teruglopende haarlijn. Hij is al jarenlang namens Italië één van de hogere ambtenaren in Brussel en soms denkt Jorg Frenzen nog terug aan zijn eerste auditrapport. Die ervaring van toen is zijn motto van vandaag: soms moet je dingen niet laten gaan.